 |
Betekenis van Bijvoet |
 |
|
Betekenis van Bijvoet |
|
|
De benaming Bijvoet zou stammen uit het oudhoogduits "biboz", later "bifuoz" afgeleid van het oude werkwoord "bozzan" dat stoten betekent. Daarmee bedoelde men dat het kruid dat als specerij BIJ de spijzen wordt GESTOTEN en daartoe diende in vroegere tijden de plant bijvoet.
Een andere benaming voor het bijvoetkruid is Artemisia Vulgaris. De meest voor de hand liggende verklaring van de wetenschappelijke geslachtsnaam Artemisia is dat deze is afgeleid van het Griekse Artemes (=gezond). de soortnaam Vulgaris (=massa) komt van vulgus, wat overal voorkomend betekent. Het is inderdaad een algemeen voorkomende plant, die we het meest zien op droge, zanderige grong, op vrijwel elke spoorwegemplacement, op stortplaatsen en in hoge, droge bermen. Andere bronnen vermelden dan weer dat Artemisia afkomstig is van de Griekse godin Artemis, de godin van het huwelijk en de geboorte en de patrones der maagdelijkd-heid of van Artemisia, de vrouw van Mausolos, de koning van Holicarnassus. De plant is nauw verwant met de absint-alsem, die reeds door de Egyptenaren werd gebruikt. De bijvoetplant is erg sterk, ontzettend mooi en staat goed vast in de grond met haar zodevormende wortels. Bijvoet groeit rechtop en kan ruim 120 cm hoog worden. Het nadeel van bijvoet is echter dat de plant snel te groot en te breed wordt voor een bescheiden kruidentuin. Opvallens zijn de decoratief ingesneden bladeren, groen aan de bovenkant en grijsviltig behaard aan de onderkant. De stengel is vaak enigszins rood aangelopen. Bovenaan vertakt hij zich en vormt aan de uiteinden nietige bloemhoofdjes, die in langwerpige pluimen rechtop staan. De plant is erg geurig en werd daarom gebruikt om wijn te kruiden. De plant bloeit van juli tot oktober. Bijvoet bevat veel looizuur en bitterstof, vandaar haar geneeskrachtige eigenschappen.
Een andere variant is de bijvoetwol: dit geneesmiddel werd als volgt gebruikt. De wollige stof wordt ineen gerold tot een kleine kegel, die met speeksel aan de huid van het aangedane lichaamsdeel wordt vastgekleefd en vervolgens in brand gestoken. De hierdoor ontstane brandwond zou dan door te gaan etteren de patiënt genezing brengen. Dit principe is gebaseerd op een eeuwenoude Oosterse gewoonte. Naast z'n geneeskrachtige eigenschappen, was bijvoetkruit volgens de legendes ook nog tot heel wat andere dingen in staat. Het beschermde de mens tegen dieren, ratten, muizen en vliegen. Het beveiligde het huis tegen brand en boze geesten. Behekste melk, boter en eieren werden door het aanraken met de plant onttoverd. Is men zelf betoverd dan volstaat het driemaal met een bosje bijvoet op de grond te slaan om de toverkracht te breken. (folklorisch plantenboek) Het Meertens Instituut Het Meertens Instituut is een gerenommeerd onderzoeksinstituut dat zich bezighoudt met de bestudering en documentatie van Nederlandse taal en cultuur. Centraal staan de verschijnselen die het alledaagse leven in onze samenleving vormgeven. Het Meertens Instituut heeft het volgende opgenomen in hun databank over de familienaam Bijvoet:
Wij zwellen natuurlijk van trots door de verwijzing naar onze website. Voor de verdere gegevens naar het verspreidingsgebied van onze familienaam verwijzen we naar het vervolg van deze webpage. De hyperlink naar de databank over Nederlandse familienamen van het Meertensinstituut is: http://www.meertens.knaw.nl/nfd/ OUD RITUEEL TEGEN HOOFDPIJN Foto in Dagblad van het Noorden van 22-7-2004
De gebeden worden traditioneel gehouden tijdens de warmste maand van het jaar in de Ikegama Honmonjitempel in Tokio. Het ritueel, waarbij voor een goede gezondheid wordt gebeden en voor de verdrijving van kwade geesten die hoofdpijn veroorzaken wordt al vele honderden jaren op deze manier uitgevoerd. =========================== In dit kader spreekt men ook wel van
Bijvoetwol. Een grauwe, wollige, licht brandbare stof die in China, Japan en
elders uit de bladeren en toppen van de gewone bijvoet bereid en als
geneesmiddel, met name tegen jicht en podagra, uitwendig aangewend wordt, syn.
moksa. JULES VERNE VERHAALT OVER BIJVOET
In het boek van Jules Verne met als titel HET GEHEIMZINNIGE EILAND werd door ons lid Jan Bijvoet uit Michigan onze familienaam ook aangetroffen. Ook Jules Verne heeft het hier blijkbaar over voornoemde Bijvoetwol, een grauwe, wollige, licht brandbare stof die ondermeer in China uit de gewone bijvoet bereid wordt.
Omdat hierboven slechts een zinsnede uit het boek weergegeven wordt, zijn de bladzijden 80 t/m 83 uit het boek als pdf-file bij dit artikel opgenomen. Klik hier.
De boeken van Jules Verne zijn oorspronkelijk in het Frans uitgegeven. Het boek heeft daarbij als titel: "L’Ile mystérieuse". Onze Franstalige leden worden verzocht in hun boekenkast even op te zoeken welke naam Jules Verne in de oorspronkelijke Franse uitgave gebruikte. Uw oplossing kunt u zenden aan: info@bijvoet.org.
Recept voor Bijvoetthee
Onderstaand artikeltje op Internet opgenomen, ondermeer
vanwege het recept voor Bijvoetthee. In de 19e eeuw was Bijvoetthee een bekende
benaming (zoals nu Kamillethee). Familie: Samengesteldbloemigen Naamafleiding: De Romeinse soldaten trokken met bijvoet in de schoenen overde Alpen om hen te behoeden tegen pijnlijke voeten, aangenomen wordt dat de plant hieraan haar Nederlandse naam dankt. Artemisia komt van artemes = gezond en vulgaris betekent overal voorkomend. Beschrijving: Bijvoet is een overblijvende plant, wordt 60-120 cm hoog en bezit stevige, vaak donkerrood getinte stengels. De bladen zijn veerdelig met gaafrandige of diep getande slippen, van boven donkergroen en niet of zwak behaard, van onder daarentegen wit-viltig behaard. De bloemhoofdjes zitten in een pluim van lange trossen, zijn klein, zij dragen een aantal kleine, roodbruine of gele bloempjes. Bloeitijd: juli-september. Voorkomen:
Bijvoet geeft de voorkeur aan stikstofrijke grond en komt in
Midden-Europa voor op afvalplaatsen, aan beek- en rivieroevers, ruigten, vooral
op zandgrond, is zeer algemeen. Oogsten is mogelijk vanaf het tweede jaar.
Drogen in de schaduw.In Bastion zowat overal langs de wandelwegen. Bijvoet bevat
een weinig etherische olie en bitterstoffen. Het wekt de 1-2 eetlepels fijn gesneden kruid met 1 1iter. water aan het koken brengen en laten trekken, gebruikt bij gebrek aan eetlust, tegen slechte spijsvertering en bij onregelmatige menstruatie. Magie:
Aan bijvoet werden vroeger magische krachten toegeschreven: de
plant zou
Waar de Bijvoet bloeit...
Met de bijvoet in de schoen langs een verloederd hunebed en een verloren stad.
Artikel door Haro Hielkema in het dagblad Trouw van 26-11-2005
Wandelen De grootste verzameling wandel- en fietstochten op www.trouw.nl/natuurtochten
Wie op blaren loopt of pijnlijke voeten heeft, plakt er een pleister op of smeert een crèmetje of een zallefie. De soldaten in het Romeinse leger liepen vroeger ongeveer elke dag een vierdaagse en zorgden goed voor hun onderstel. Geïnspireerd door Plinius de Oudere, die aan het begin van de jaartelling schreef dat wie ’bijvoet’ op zijn been bond op reis geen vermoeide voeten zou krijgen, legden zij een takje van dat kruid in hun sandalen. De vereniging tegen de kwakzalverij zal wel gaan steigeren, maar ook tegenwoordig lopen er hele volksstammen weg met de magische bijvoet, een woord dat voortkomt uit biboz of bivot, wat slaan of kloppen betekent. Niet dat er nog veel mensen geloven dat het goedje de duivel verjaagt of boze geesten uitdrijft, net zo min als de wortel van de bijvoet nog vaak aan de muur bevestigd wordt als bescherming tegen brand en blikseminslag. Voor de Romeinen was het al een oud middel, anders noem je het geen Artemisia vulgaris. ’Artemisia’ naar de vrouw van de Grieks/Perzische koning Mausolos – omstreeks 360 voor Chr. liet hij een immens graf voor haar bouwen dat als het Mausoleum van Halicarnassus als een van de zeven wereldwonderen geldt. En ’vulgaris’ omdat het zo’n alledaags verschijnsel was.
Dan maar wat meer oog voor de hunebedden, die juist in deze tijd zo negatief in het nieuws zijn omdat ze volgens het Hunebedcentrum in datzelfde Borger ontzettend snel aan het verloederen zijn. Het centrum vindt het de hoogste tijd om te onderzoeken hoe ze er bij liggen, want ze hebben het zwaar te verduren met al die toeristen en andere lieden die de grafbergen als fietsenstalling en speeltuin gebruiken. Er moet eens wat meer respect gekweekt worden voor deze oudste monumenten van Nederland. En daar heeft hij gelijk in. Op het grootste hunebed van Nederland, dat naast het Hunebedcentrum ligt, spelen een paar kinderen. Op een van de vijf stenenbulten van Bronneger zit iemand z’n boterham te eten, en een ander is meer een zielig hoopje keien dan de eerbiedige dodenplaats zoals die ooit bedoeld was. In de afgelopen 100 jaar zijn de hunebedden meer achteruitgehold dan in de tientallen eeuwen daarvoor – deels overigens ook door de zure regen, schatgraverij of archeologische activiteiten die soms niet echt zachtzinnig waren. Toch blijven het onovertroffen oorden van rust en meditatie op het Bijvoetpad.
Verder op de route speelde zich de afgelopen paar honderd jaar een heel ander drama af: het onderstuiven van het boerendorp Drouwen door het ’uitwaaiende’ Drouwenerzand. Eén voorjaarsstorm uit het noordwesten was soms al genoeg om het boerenwerk van weken te vernietigen met een verstikkend laagje wit zand. Overal vormden zich enorme zandheuvels op het zand en middenop prijkte de hoogste heuvel, de Kwart-jesberg. Zelfs het werk van de zogenoemde Zandheren, de boeren van Drouwen die aarden wallen opwierpen en essen aanplantten, om de zandstormen te temmen, bleek tevergeefs. Die Kwartjesberg dankt zijn naam aan een nieuw initiatief omstreeks 1900, toen onder aanvoering van burgemeester Dibbits van Borger de ’Kwartguldenvereniging’ werd opgericht om het oprukkende zand genadeloos de oorlog te verklaren. Het Nederlandse volk werd gevraagd een ’kwartgulden’ te schenken om zoveel mogelijk bomen te planten. Het mes sneed aan twee kanten: de strijd tegen de zandverstuiving en het tot staan brengen van het oprukkende socialisme door middel van een rigoureus werkgelegenheidsplan. In tegenstelling tot het Kwartje van Kok is het Kwartje van Dibbits nooit opgeëist, al zou daar enige reden voor zijn: in 1974 werd het beteugelde Drouwenerzand aangekocht door het Drents Landschap, met het doel om het stuifzand een nieuwe kans te geven. Kijk maar eens hoe de wind soms vrij spel heeft. Er loopt een paaltjeswandeling over het zand, een stevige inspanning waarbij een takje bijvoet misschien geen kwaad kan.
Op de terugweg naar Borger voert het Bijvoetpad door het dal van de Hunze, al kunnen we beter spreken over het Kanaal Buinen-Schoonoord. Volgens het volksverhaal was de Hunesus ooit een goed bevaarbare rivier, die ook langs de hoogbeschaafde en met een grote haven uitgeruste stad Hunsow stroomde. In de 8ste eeuw zag de bevolking met grote schrik de Noormannen de rivier af komen zakken. Ze vluchtten met hun huisraad. Dat was maar goed ook, want toen ze achterom keken zagen ze dat Hunsow in vlammen opging. Nooit is iemand er terug geweest. Archeologen hebben nog wel eens gezocht, maar zonder succes. Misschien lag het Atlantis van Drenthe wel heel ergens anders. In 1920 werd de Hunze gekanaliseerd en van vijf sluizen voorzien. In 1940 voeren er nog 200 schepen per maand doorheen. Sinds 1966 is er geen scheepvaart meer. Kortgeleden doken er plannen op om de Hunze weer z’n kronkels terug te geven.
OOST NEDERLANDSE FAMILIENAMEN (hun ontstaan en hun betekenis) door B.J. Hekket
De familie Buijvoets is vanuit Neerpelt omstreeks 1800 neergestreken in de Achterhoek. Een bekende schrijver over familienamen in deze omgeving kwam er daardoor niet onderuit om ook zijn licht te laten schijnen over de naam Bijvoet (Bijvoets). Hij schreef:
Een oude vermelding is me in Oostnederland niet bekend, maar in België, bij Kerkom-Thielen, lag in de 13e / 14e eeuw een erve Bivoet, later ook Bijvoorde geheten. Vgl. Koevoet, in 1447 bij Ukkel (Brussel) vermeld als "op de coevoet", later Koevoorde. Voet betekent "Voorde". Zie ook Platvoet in deel I.
Voor meer informatie over de plant Bijvoet wordt verwezen naar de diverse publicaties op Internet, onder andere op het adres: www.ibiblio.org/herbmed/pictures/p02/index_3.htm www.natuurlijkerwijs.com/bijvoet.htm
|
|
©-2003 Jan Buyvoets - laatste wijziging: [disclaimer] |
Romeinse soldaten staken bijvoet in hun
schoenen, omdat dit hen zou behoeden tegen pijnlijke voeten. Aangenomen wordt
dat de plant hieraan haar Nederlandse naam dankt. Het erg bittere aftreksel
(alsem) van de knoppen werd als maagbitter aangewend. Er zijn nog een heleboel
andere aandoeningen waarbij bijvoet soulaas kan bieden: pijn, koorts, buikkrampen,
epilepsie, verstuikingen, overtollig zweten,... Er zijn wel een aantal beperkingen
qua gebruik van de bijvoetplant. Grote dosossen moeten vermeden worden, aangezien
ze giftig zijn. Bovendien kunnen zwangere vrouwen best geen bijvoet gebruiken.
Zij zijn immers gevoeliger voor het thujon van de etherische olie. De kleine
trosjes nog gesloten bloemknopjes kunnen we bovendien als keukenkruid gebruiken.
Een Japans meisje bidt met een 'Horoku'-bord op
haar hoofd met daarop moxa (brandend bijvoets-kruid) tijdens een boeddhistisch
zomerritueel van de Nichiren-sekte.
We komen steeds meer
te weten over dat leuke plantje waar je zo heerlijk thee van kunt zetten. Maar
helaas, om de wijze woorden van Johan Cruijff aan te halen: “Ieder voordeel heb
zijn nadeel.” Volgens 
In Drenthe
groeit bijvoet tegenwoordig alsof het om een paarde(n)bloem gaat. Het
ziet eruit als een grote bol met groene toefjes, die langzaam uitgroeien tot een
soms wel één meter hoge plant met een paarsige stengel en geelachtige bloempjes.
Bijvoet groeit langs zandwegen. Er zijn mensen die bijvoetthee
drinken omdat die de eetlust zou opwekken. Voor anderen is het een middel dat
motten verdrijft of nachtmerries op afstand houdt. Overigens hebben
wetenschappers nooit drogerende stoffen in de bijvoet kunnen vinden die
de wandelaar tot buitensporige prestaties aanzetten. Wel een spulletje dat de
huid doet samentrekken, blaren kan voorkomen en voeten minder
transpiratiegevoelig maakt. Wie wel eens met een wondermiddel voor wandelaars
wil kennismaken, moet dus een keer geloven aan het Bijvoetpad dat rondom
het Drentse Borger loopt. Een prachtroute, ook in herfst en winter, al groeit er
dan geen Artemisia vulgaris.