![]() |
Kunstenaar Han Bijvoet |
|
|
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze te klikken. |
||
|
|
||
|
IN MEMORIAM
Henricus Alphonsus Bijvoet 14 februari 1897 - 18 oktober 1975
Nevenstaand portret is geschilderd door de Haarlemse kunstenaar Kees Verwey. Het schilderij, olieverf op linnen, is in bezit van zijn zoon Olav Bijvoet.
Bij het overlijden van Han Bijvoet verscheen het volgende In Memoriam in het Haarlems dagblad van 20 oktober 1975
18 oktober 1975 overleed in de Mariastichting te Haarlem de schilder Han Bijvoet. Op weg naar zijn werk — hij was bezig aan de wandschildering in de kathedraal St. Bavo — voelde hij zich onwel worden. Een paar weken later kwam het einde. Verdriet was ook hem niet bespaard gebleven. Hij verloor zijn vrouw, hij verloor een zoon, maar, gesteund door zijn rotsvaste geloof, wist hij dit alles te verwerken.
Bijvoet was een absoluut unieke figuur, een mysticus die zich verdiepte in de kerkvaders, de kerkgeschiedenis. Hij wist veel en praatte daarover in de mening dat zijn gesprekspartner van dit alles op de hoogte was, wat meestal niet het geval was.
Bijvoet laat een omvangrijk oeuvre na. Hij zou zich terecht „de glazenier van de St. Bavo" hebben kunnen noemen, maar zoiets kwam in het hoofd van de bescheiden man niet op. Geen spoor van ijdelheid (ik denk de meest algemene menselijke eigenschap die er bestaat) heb ik ooit bij hem opgemerkt. Hij vond zijn werk goed, kende blijkbaar ook geen twijfels daarin.
Wandschilderingen maakte hij o.a. in de kapel van de Keizer Leopold-Universiteit te Innsbrück, in de abdij van Egmond, het Canisiuscollege te Nijmegen en weer: gebrandschilderde ramen in talrijke kerken en kloosters, tot zelfs in Afrika toe. Merkwaardig is dat hij ook de machinekamer van het gemaal van de Deltawerken te Zierikzee verluchtte!
Bovenstaande afbeelding betreft de eerste en de veertiende kruiswegstatie. Deze kruiswegstaties waren een levenswerk in de vorm van tegels met in totaal acht kleuren door hem uitgezocht. De tegels zijn vervaardigd in de bekende tegelfabriek "De Porceleyne Fles" te Delft. De eerste kruiswegstatie werd vervaardig in 1926; de veertiende precies veertien jaar later in 1940.
Bijvoet had ook een beeldhouwershand, hij sneed een groot kruisbeeld in hout, en een biechtstoel in de St. Bavo verrijkte hij met houtsnijwerk; hij maakte ook grafisch werk en toonde zich een meester in het maken van ex-librissen.
Han had het voorrecht handig te zijn, vandaar dat hij de beeldhouwersguts kon hanteren en zich verschillende technieken moeiteloos eigen maakte.
Hij schilderde ook portretten en men bewondert in het Haarlemse stadhuis het fraaie paneel ter nagedachtenis aan de gijzelaars.
Een volledige lijst ven zijn werken te maken zou maanden vergen, maar ik wil er nog op wijzen dat men ook gebrandschilderd glas aantreft in de St. Bavo te Heemstede, in het gebouw van de Spaarnestad, in de Petrus en Paulus kerk te Leiden, het Seminarie Warmond en het Klooster te Ter Apel.
De schilder Kees Verwey maakte een indringend portret van hem zoals men op de foto (in de kop van dit artikel) ziet. Het geeft de zachtmoedige en toch hardnekkige kunstenaar goed weer.
Hij wilde niet meedoen aan de wedstrijd om de Prix de Rome. „De kunst is geen wedstrijd" zei hij. Het tekent de man.
Mari Andriessen (Artikel in het Haarlems Dagblad)
Han Bijvoet geheel rechts op de academie
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken. |
||
|
Brief van A. Roland Holst aan Han Bijvoet
Zondag 6 Sept ’31
Amice,
Welbedankt voor Uw brief. Gelukkig dat gij weer op zijt, al gaat het loopen voorloopig alleen met stokken. Na de zware beproevingen die achter u liggen, zal het geduld ook wel uitreiken tot die stokken kunnen worden opgeruimd. Het verdriet en de zorg zullen u toch wel hebben verrijkt van binnen, en wie zal zeggen hoeveel goeds er uit geboren wordt.
Ik herlees uw hartelijken brief nog eens, en blijf denken aan wat u schrijft “Het heeft mij altijd nog te veel aan durf gemankeerd”. Daarmee stem ik in. Glas heeft durf nodig om gloed te krijgen, daar moet drift in 't glas komen wil 't boven de materie uit komen; ook zonder de er opgegrisailleerde vormen moet het mozaïk der schijven alleen reeds, door hun ordening en door hun kleurschikking, een eigen leven toonen, los van alle voorstelling. De voorstelling moet niet tyranniseeren, de kleurschikking, en de wisseling en brekingen der schijven, hebben ook een eigen ziel. Zij moeten niet alleen dienen, maar ook hun eigen natuur uitleven.
Heerlijk dat gij nu het Zuidertranseptraam gaat maken, gesterkt door een kostbare ondervinding. Het beste met dit zware werk. Het beste ook met de gezondheid.
Hartelijk gegroet, groot en klein. tt An. Roland Holst
In de brief wordt een van de eerste werken beschreven in de Sint Bavo te Haarlem, namelijk het Noordertransept (Mariaraam).
Het grote liturgische raam in het zuidertransept is veel later gerealiseerd en is hiernaast weergegeven.
Devotieraam in de Kerstkapel van de Sint Bavo
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken. |
||
|
Kathedrale basiliek St. Bavo te Haarlem
Het adres van de website van de nieuwe Sint Bavo is: http://www.rkbavo.nl/
Alhoewel hij toen leed aan een netvliesaandoening en hartklachten had, klom hij toch nog dagelijks naar de schildering in de nok van de kathedraal.
Wandschildering De berg Thabor
Hiernaast is afgebeeld een van de wandschilderingen op de noorderwand.
Hieronder de wandschildering in het Zuidertransept.
De barmhartige Samaritaan
De "Barmhartige Samaritaan" is een fijnschilderstukje (paneeltje, eikenhout 13 x 11 cm in een zelfontworpen eiken lijst).
Het is een geschenk aan plebaan Westerwoudt, in 1934 aangeboden ter gedachtenis aan het feit dat hij 12 1/2 jaar daarvoor pastoor werd van de St. Bavo Kathedraal te Haarlem.
Plebaan Westerwoudt had het schilderijtje hangen boven zijn bidstoel. Lang na diens dood is het via een aardige dame in bezit gekomen van zijn zoon Olav.
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken. |
||
|
Ook missaals werden door Han Bijvoet verlucht.
In de verantwoording (rechterfoto) van een missaal uit 1943 staat vermeld: "Het boek werd verfraaid met vijf volblad-teekeningen van de hand van den kunstenaar H. Bijvoet te Haarlem".
Toen een van de zonen van Han Bijvoet deze tekeningen na zoveel jaren weer eens zag, schreef hij: "Kijk eens naar de tronende Christusfiguur op de titelpagina. Het is een tekening met Oost-Indische inkt. Ik schat zo'n 40 cm hoog. Alle duizenden sterretjes zijn in het zwart uitgespaard met een fijn tekenpennetje. Eindeloos werk Toen alles af was viel het inktpotje om, een stroom de oostindischinkt gutste over het tekenbord en de sterrenhemel. Weken priegelwerk. Met een klap alles verloren. Hij riep helemaal niets. Vloog overeind. Met een vaart maakte hij de punaises van het tekenbord los, rende naar de badkamer en spoelde de tekening af onder de stromende kraan. Gered! Ik zie het drama voor me alsof het gisteren is gebeurd. Het was een kostbare opdracht. In 1943. tweede helft van de oorlog. Opdrachten waren schaars Je kunt je voorstellen wat zo'n opdracht en tekening toen betekende voor een huishouden met vier schoolkinderen. Olav Bijvoet, 2005
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken. |
||
|
Geboortekaartje Ivar Bijvoet
Ter gelegenheid van de geboorte van zijn zoon Ivar in 1933 maakte Han Bijvoet dit geboortekaartje. Op het kaartje is afgebeeld de Bakenessergracht waar de familie woonde op nummer 29.
Over de daken is aan de rechterzijde de Oude of Grote Sint Bavo zichtbaar en de Begijnhofkerk. Aan de linkerzijde de Bakenesserkerk. Bij de gracht aan de rechterzijde ziet men, vlak bij het Goudsmidspleintje een kolenhandelaar zijn kolenzakken wassen in de gracht.
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken. |
||
|
Schets van een raampje met Jacobus
Han Bijvoet voelde zich gezonden en het leven zag hij als pelgrimstocht.
Madonna op sigarenkistje
In de werkplaats van Han Bijvoet werd door zijn zoon Olav deze potloodtekening gevonden, getekend op de achterkant van een sigarendoosje.
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken.
Portret van de moeder van de kunstenaar Maria Theodora Joanna Bouvy (1868-1939)
Portret is 18 mei 1939 vervaardigd en momenteel in het bezit van haar kleinkind Olav Bijvoet.
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken. |
||
|
Han Bijvoet, thuis gefotografeerd door zijn zoon Olav.
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken. |
||
|
Hilletje Zwarthoed
Han heeft een prachtige tekening vervaardigd van hun huisgenote, het Volendamse dienstmeisje Hilletje Zwarthoed, die de oudste kinderen mee heeft opgevoed. De volgende anekdote is afkomstig van F van der Meer, de schrijver van de "Atlas van de Westerse Beschaving", Priester en Professor in Nijmegen.
In vol Volendams kostuum met kanten muts en gestreepte rok probeerde ze in het priesterkoor de plechtige bisschopszetel - twee jongetjes, Olav en Eric, ieder aan een kant. Toen ging de sacristiedeur open en kwam er een lange processie paarse kanunniken aan, gevolgd door een gemijterde bisschop met een gouden staf. Rechtop bleef ze daar zitten, van schrik versteend tot de bisschop in zijn wijde koormantel recht voor haar stil bleef staan.
Wat een schitterend gezicht, zei van der Meer later, die twee mensen, die prachtige jonge vrouw en de gebogen oude bisschop in hun prachtige gewaden. "Vind je het erg mij hier te laten zitten?" vroeg de bisschop, ik denk het was Monseigneur Aengenent, van wie je het wapen nog kunt zien in een transeptraam van de kathedraal.
|
||
|
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken.
Gedenkbord in het stadhuis te Haarlem
Olav Bijvoet is een van de zonen van de kunstenaar en van hem is afkomstig de volgende bijdrage. De foto's zijn in hoge resolutie opgenomen op onze website, maar op deze webbladzijde als miniatuur weergegeven. Dit betekent dat de foto's in detail bekeken kunnen worden door er met de muis op te klikken.
Hieronder een stukje van de beschrijving in het 732 pagina's lange boek van WGM Cerutti 'Het stadhuis van Haarlem. Hart van de stad. Haarlem 2001 bij Gottmer/Schuyt:
Wat de oorlog betreft: Han Bijvoet ontving na de oorlog de Gerrit van der Veen penning als een van kunstenaars die openlijk weigerde lid te worden van de kultuurkamer en als deelnemer aan het kunstenaarsverzet. Hij nam ook deel aan verzet tegen de jodenvervolging en verborg tijdens de grote Razzia van december 1944 een joods Nederlander in zijn eigen huis aan de Spaarnelaan 41 te Haarlem, waarbij ook zijn eigen huis tevergeefs is doorzocht. Er zaten verborgen onder de grond van de woonkamer een jood en een zoon, en in een verdere geheime - niet ontdekte - kamer een onderduiker. De kamertoegang zat onzichtbaar achter een groot schilderij van de maagd Maria. Tijdens de huiszoeking door 4 Duitse militairen zat Han bijvoet boven de toegang van de schuilplaats onder de grond rustig aan zijn schildersezel te werken aan een grote ontwerptekening terwijl de bezetters door Moeder Bijvoet van kelder tot zolder door het schijnbaar onschuldige huis werden geleid.
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken. |
||
|
Fresco's in de genadekapel te Heiloo
In Heiloo (ten noorden van
Haarlem) ligt het eeuwenoude Heiligdom Onze
Lieve Vrouw ter Nood.
Alle gegevens van dit Heiligdom zijn te vinden op de website: http://www.onzelievevrouwternood.nl/
Praktisch alle foto's in dit artikel kunnen in detail worden bekeken door deze aan te klikken. |
||
|
'De Reis'
Het schilderij 'De reis' (olieverf op linnen, 36 x 45 cm, ook met een zelfontworpen lijst) illustreert Han's belangstelling voor het verre Oosten, waarvan de gedachten hem altijd hebben geïnspireerd. Het stukje speksteen bekeek hij zo vaak dat zijn gezinsleden hem hebben gevraagd het te gebruiken voor een schilderij. Volgens hem was het de koningin van Saba die scheep gaat naar Salomo.
|
||
|
Homilie van Bisschop Theo Zwartkruis tijdens het vieren van de Eucharistie voor haar Uitvaart uit de Sint Bavo Kathedraal te Haarlem
Bij het overlijden van To Bijvoet 24-10-1970.
De sterke vrouw. Ja, dat was To Bijvoet, zoals wij haar allemaal gekend hebben. De onvermoeibare stimulerende vrouw van Han, de zorgzame liefhebbende Moeder van haar zonen. Die sterke vrouw, die als een realiste naast haar dichterlijke man in het leven stond, steeds opnieuw hem weer inspirerend tot ontplooiing van zijn schilderstalent. En zij kan als het ware hier in deze kathedraal om zich heen wijzen en Christopher Wren nazeggen in zijn grafschrift: “Als gij een monument voor mij zoekt, kijk om U heen.”
Dit uitte zich in haar gevoel voor het mysterieuze overweldigende van het Noorse landschap als in haar liefde voor het tere, het breekbare van de sprookjes van Andersen. Zij kon ontroerd zijn om de botsende ruige passies van een Shakespeare even goed als door de ragfijne poezie van een T.S. Eliot of Wordsworth.
Dit alles konden wij aflezen op haar sereen gezicht toen wij gisteren bij haar lijkbaar stonden. Maar er sprak nog veel meer uit dit gezicht …… uit die stilte, dat zwijgen. De stilte, die gevallen was na de drukke dag, de stilte van de eeuwigheid, waarin de ene minuut niet verschilt van de ander, waar zakagenda's voorgoed zijn dichtgeklapt. Het stille zwijgen van het mysterie. En toch mijn zusters en broeders in de Heer, was het niet de stilte van de verlatenheid, van de uitzichtloze woestijn. Neen, het was die serene stilte van het beloofde land waar zij ons is voorgegaan. Haar zwijgen was geen verslagenheid maar haar zwijgen is een luid roepen omdat het de echo is van het zwijgen van God, van het mysterie van de liefde.
God. ook Hij zwijgt. En waarom zwijgt Hij. Hij heeft zich in de stilte gehuld, opdat onze liefde zich in geloof zou openbaren. Opdat wij Hem zouden kunnen vinden, heeft Hij zich in het mysterie verborgen. Alleen dán kan het avontuur van het geloof Hem ontdekken achter het gordijn dat de oneindige liefdevolle God voor ons hier op aarde verborgen houdt. Ons geloof aan Hem is niets anders dan de donkere weg in de nacht tussen het verlaten huis van ons leven met zijn kleine schaars verlichte kamers naar het licht van Zijn eeuwig leven. Zijn zwijgen in onze aardse wereld is niets anders dan de aardse verschijning van het eeuwige woord van Zijn liefde. En dit zwijgen volgen de doden na. En zo door te zwijgen spreken zij luider tot ons, zijn ze ons meer nabij dan door alle luidklinkende woorden van nabijheid en liefde. Hun zwijgen is de echo van het zwijgen van God. Zo spreekt ook deze dierbare dode tot ons, tot U en mij, voor wie Zij zoveel heeft betekend in haar leven. Maar voor wie zij nu nog meer betekent door haar zwijgende oproep tot geloof. Tot geloof in Gods liefde, tot geloof ook in ons eigen ingaan tot God bij onze verrijzenis. Want zoals St. Paulus zegt in zijn Romeinenbrief: “Door de doop in zijn dood zijn wij met Hem begraven, opdat ook wij, zoals Christus door de macht van Zijn Vader uit de doden is opgewekt, een nieuw leven zouden leiden. Zijn wij een geworden met Hem door het beeld van Zijn dood, dan moeten wij Hem ook volgen in Zijn opstanding”. Zwijgend spreekt zij tot ons. Zij spreekt ons over het geheim van Gods liefde dat voor ons nu nog verborgen is, zoals het in de Oosterse liturgie het mysterie verborgen is achter de ikonostase. Voor haar is deze nu opengegaan. Zij kan de dichter Boutens nazeggen: Alle schoons dat de aard kan geven blijkt een pad dat tot U voert en alleen is leven leven als het tot de dood ontroert.
|
||
|
Familiegraf te Bloemendaal
Eerder werden hier begraven, Han zijn vader Henric en zijn moeder Maria, zijn vrouw To en Ivar, een zoon.
Het graf ontwierp Han in 1925; het Kruisbeeld sneed hij zelf. Ook de letters zijn van eigen ontwerp. Die gebruikte de steenhouwer ook voor de laatste van de namen onder dat kruis, HAN BIJVOET.
|
||
|
Lezing over kunstenaar Han Bijvoet
Najaar 2005 kwamen we op de website http://www.haarlem.nl/ de volgende aankondiging tegen van een lezing over de kunstenaar Han Bijvoet.
Archiefdienst voor Kennemerland Uit nieuws van de Archiefdienst:
Een collectie ontwerpen voor religieuze kunst door Han Bijvoet. Een omvangrijke collectie ontwerpen van de hand van de glaskunstenaar Henricus Alphonsus (Han) Bijvoet is in het najaar van 2004 overgebracht van de Sint-Bavo in Haarlem naar het Noord-Hollands Archief. De collectie is van grote kunsthistorische waarde voor beheerders van vele kerkelijke en andere religieuze gebouwen in Nederland en voor belangstellenden voor Nederlandse religieuze kunst uit de twintigste eeuw.
In het archief worden de ontwerpen in het donker, opgerold tussen aborberend papier, bewaard. Voor de lezing zijn een aantal voorwerpen in de werkplaats van het archief tentoongesteld.
Han Bijvoet was een veelzijdig en begaafd kunstenaar, die vele technieken beheerste. Hij ontwierp voor de kathedraal vele glas-in-loodramen en wandschilderingen. Ruim vierhonderd originele tekeningen voor glas-in-loodramen, wandschilderingen, tegeltableaus en liturgische objecten zijn in de collectie bewaard gebleven. In de lezing wordt aandacht geschonken aan de kunstenaar en zijn werk. Ook worden de conservering en de toekomstige beschikbaarstelling van de collectie toegelicht. Werken van Bijvoet worden getoond in originele vorm en met behulp van een digitale projectie.
Docent: Jan Victor Suurmond Data: dinsdag 13 december 2005 en dinsdag 17 januari 2006 Tijd: 19.30 - 21.30 u. Lokatie: Jansstraat 40 in Haarlem Maximum aantal deelnemers: 15
|
||
|
De auteurs die op deze website worden geciteerd zijn: - De Haarlemse beeldhouwer Mari Andriessen, jeugdvriend van Han - De dichter Adriaan Roland Holst, een van zijn leermeesters - De Hoogleraar Frits van der Meer, Kunsthistoricus en vriend - Mgr Theo Zwartkruis, bisschop van Haarlem en huisvriend van het gezin Han en To Bijvoet.
Titel van het boek waarin
het werk van Han Bijvoet wordt beschreven. Uitg. Gottmer, Haarlem 1997.
Jaarboek 1975 van Haerlem In het Jaarboek 1975 van Haerlem uitgegeven in 1975 door Schuyt & Co C.V. te Haarlem is een portret met levensbeschrijving opgenomen van de schilder Han Bijvoet.
Noord-Hollands Archief Ruim 400 werktekeningen zijn onlangs volledig gerestaureerd door het Noord Hollands Archief te Haarlem en daar permanent in bewaring.
|
| Om terug te keren naar de hoofdpagina van de website van de Bijvoet & Byvoet Stichting; klik: www.bijvoet.org |