Mijn verhaal

Waarom dit verhaal?

In de loop van de tijd ging ik me steeds meer interesseren voor de stamboom van de Bijvoeten. Uit allerlei bronnen heb ik op een zeker moment de gegevens van alle Bijvoeten opgenomen in een genealogisch computerprogramma (Family Tree Maker). De op deze wijze verkregen stamboom, hoe interessant ook, beperkt zich echter voornamelijk tot namen, data en onderlinge relaties. Juist de verhalen er om heen zijn interessant. Het leek me daarom een goed idee een en ander voor het nageslacht te bewaren via dit verhaal, en publicatie op Internet.

Het merendeel van de stamboomgegevens zijn in eerste instantie verkregen van Luca Hofstee die met een fenomenaal geheugen heel veel onderzoek gedaan heeft naar onze voorvaderen. Hij had in tegenstelling tot mij absoluut geen computer nodig om alle door hem verkregen gegevens te analyseren. Hij heeft zijn onderzoek ook gepubliceerd in het bekende Blauwe Boekje, uitgave van het Centraal Bureau voor Genealogie te Den Haag.

Voor mijn verhaal zijn door mij braaf alle verhalen en gegevens overgenomen die ik vernam van welwillende familieleden. Of de verhalen waar zijn of niet, vind ik daarbij niet zo belangrijk.
In dit verhaal heb ik mijn ervaringen genoteerd in de eerste jaren van mijn interesse voor de stamboom van de familie.

Na een paar jaar hobbyen in mijn eentje, maakte ik kennis met Michel Bijvoet woonachtig in Hasselt (België). Hij was al langer bezig met de stamboom van de familie Bijvoet, maar dan wel de Belgische familietak. Weldra bundelden we onze krachten en werd de Bijvoet & Byvoet Stichting opgericht. Het eerste bestuur van de Stichting bestond uit reeds eerder genoemde personen, alsmede Paul Bijvoet te Leiden, André Byvoet en François Byvoet te Bruxelles. Een van de belangrijkste beslissingen die door het Bestuur werd genomen was om bij al onze activiteiten zoveel mogelijk gebruik te maken van de huidige digitale mogelijkheden. Er werd dan ook gelijktijdig met de Stichting een eigen website opgericht.

De explosie aan gegevens die deze samenwerking opleverde kon daarna heel gestructureerd opgenomen worden op onze website. Dit (Mijn) verhaal eindigt dan ook rond de periode dat de website werd opgericht. Alle verhalen die daarna bekend werden zijn (of worden nog) gepubliceerd op onze website.

Van Dieren Bijvoet

Opvallend is dat in onze stamboom op een gegeven moment de naam Bijvoet verandert in Van Dieren Bijvoet.
Agatha van Dieren, gehuwd met een Bijvoet, was een kordate vrouw, en na het overlijden van die Bijvoet handelde zij heel wat zaken af onder de naam Van Dieren Bijvoet. Zie de verhalen over haar in het boekje van Wim Post. Van haar drie kinderen noemde alleen Johannes Hendricus zich niet Bijvoet, maar van Dieren Bijvoet. Het gevolg is dat alleen de nakomelingen van Hendricus zich Van Dieren Bijvoet noemde.
Alle Van Dieren Bijvoeten zijn opgenomen in de stamboom van Dierick Beyvoets (de voormalige blekersfamilie). Ik heb de indruk dat deze tak van de familie thans aan het uitsterven is. Er zijn nog slechts een paar Van Dieren Bijvoet te vinden in het telefoonboek.

Het wapen van de familie Bijvoet

De Bijvoeten uit Neerpelt voerde oorspronkelijk als wapen "in goud een dubbelkoppige zwarte adelaar". Het was Antoon Nicolaas Bijvoet (1801-1878) die het oude wapen moderniseerde door het te vierendelen.
Volgens hetzelfde bijschrift voerden de Limburgse Bijvoeten een ander wapen.
Volgens Michel Bijvoet is de adelaar afkomstig van de aangetrouwde familie v.d.Aa of van de familie Van Dieren. De bloembollenkwekers Bijvoet zouden de hyacinthen daaraan hebben toegevoegd. Sinds 1881 voerde Xavier Bijvoet uit Hassselt een schild voerde met een afbeelding van het Bijvoetkruid en 6 taatsen (hekpunten).
Leo Bijvoet (1917-) heeft van zijn grootvader Arnoldus Maria Bijvoet het cachet van het familiewapen. Het is ovaal en meet 25 x 22 mm. Het wapen hierin meet 10 x 13 mm. Leo bezit verder diverse wapens die door Bijvoeten zijn gedragen.

Bij het oprichten van de Bijvoet en Byvoet Stichting heeft een onderzoek naar de oorsprong van het familiewapen niet de eerste prioriteit gekregen. Mogelijk niet in het minst, omdat bij het zoeken naar de oorsprong van het familiewapen er steeds meer familiewapens boven water komen. Alleen de openingsbladzijde van onze website laat al drie wapens zien.

Waar komt de naam Bijvoet vandaan?

Vroeger werd gehandeld in Bijvoet-producten. Men at Bijvoet als groente of als medicijn. Dit is nu nog in Rusland en China. Andere namen voor Bijvoet zijn Alsem (België), Armoise (Frankrijk), Beifusz (Duitsland) en Artemisia Vulgaris.
Moxa is een chinees product. Het heeft de vorm van een staafje, zoals een sigaret. Aangestoken smeult de geperste Bijvoet materie. De huid gaat er van etteren. De Moxa methode is naast acupunctuur populair in China.
Alsem is dikwijls gebruikt voor Artemisia Vulgaris, maar is eigenlijk een variant waaruit absint werd gemaakt.
Artemisia vulgaris is een onkruid, dat volgens zeggen nog langs bermen te vinden is.
Zelf heb ik een potje gemalen Bijvoet, gekocht bij de drogisterij van Van der Pigge in Haarlem (bij V&D in de Grote Houtstraat). Ook heb ik een menukaart van het restaurant La Bastille in Curacao (Nederlandse Antillen), waarop onder andere Artemisia Vulgaris is afgebeeld. Vermoedelijk afkomstig uit een kookboek of zo. Volgens de manager van dat restaurant is die menukaart afkomstig van Mövenpick-Restaurants in Bern, Zwitserland.
Voor de lol heb ik eens bij de oude hofapotheek op de Grote Markt in Salzburg een zakje Beifusz gevraagd. Geen enkel probleem. Het was niet duur ook.
De drie neven Bijvoet hebben contact gehad met een zekere professor Swaen. Deze meent dat de Bijvoeten uit het zuiden komen, omdat "voet" of "voorde" in het zuiden "doorwaadbare plaats" betekent.
Leo Bijvoet uit Lincé heeft contact gehad met professor Moors (emeritus) van de universiteit van Luik. Deze prof is er van overtuigd dat het woordje "voet" van "voerd" komt.
In de Batavia Cahiers, een uitgave van de stichting "Nederland bouwt V.O.V.-retourschip" wordt in het hoofdstuk over de scheepsversiering gesproken over bepaalde lijnen (touwtjes) die "borstreep" of "bijvoet" genoemd worden. Het is opvallend hoeveel termen uit de zeilvaart in de tegenwoordige tijd nog gebruikt worden in ander verband.

De drie neven uit Overveen

Arnold, Jan en Jaap Bijvoet zijn drie neven, afkomstig uit Overveen. Hun namen zijn voluit:
• Arnoldus Wilhelmus Hermanus Augustinus Bijvoet (1911-1999) uit Hillegom.
• Johannes Arnoldus Maria Bijvoet (1925-) uit Overveen.
• Jacobus Henricus Cornelius Bijvoet (1903-?) uit Overveen
Laatstgenoemde is mij bekend als Oom Jaap, een broer van mijn vader, die woonde in het bekende Huize Schoonoord.

Vooral in de oorlogsjaren hebben de drie neven met heel wat correspondentie zeer veel feiten verzameld over de Bijvoeten. Vooral de brieven die zij aan elkaar schreven is prachtige lectuur, en geeft een indruk over hun leven in oorlogstijd. Er zou een boek over te schrijven zijn. Het voornemen is dan ook te zijner tijd een aparte bloemlezing samen te stellen uit deze correspondentie.

Oom Jaap had een kaartsysteem om alle Bijvoeten "in kaart te brengen". Hetzelfde kaartsysteem gebruikte mijn vader als bloembollenexporteur voor zakelijke doeleinden. Alle feiten over de Bijvoeten uit de correspondentie en het kaartsysteem zijn door mij op het moderne kaartsysteem, de computer, overgezet. De correspondentie en het kaartsysteem zijn in het bezit van Paul Bijvoet (1939-) te Leiden.
Opvallend in hun correspondentie was de toenemende, en dan weer afnemende hoop om te slagen de diverse familietakken aan elkaar te kunnen knopen. Vooral de Noord-Hollandse tak had hun interesse. Ze hebben veel gegevens gehaald uit het Provinciaal Archief in de Ceciliasteeg in Haarlem. Daar lagen veel doopboeken van plaatsen in Noord-Holland opgeslagen. Alleen het archief van Alkmaar was in Alkmaar zelf opgeslagen, en ze hadden het plan daar nog eens te gaan zoeken. Bij mijn weten zijn ze daar niet aan toe gekomen. In 1999 is Luca Hofstee daar op bezoek geweest. Het korte bezoek resulteerde al direct in een aantal nieuwe gegevens.

Huize Schoonoord

Op huize Schoonoord woonde mijn oom Jaap en tante Netty. Als kind kwam ik met ons hele gezin zondags vaak bij hun op visite. Daar trof ik dan ook mijn nichtjes Maria en Ineke. Bijgebleven is de hartstocht van Oom Jaap en mijn nichtjes voor de hockeysport. Oom Jaap bemoeide zich dan met de hockey-organisatie en mijn nichtjes met de hockeyvriendjes. Het huis zelf maakte diepe indruk op me door de vreemde indeling. Via verhoogde kamers (opkamers?) en verborgen trappen kon je boven de zolder van de buurvrouw komen (tante Jo).

Door Georges Robèr is in 1935 een doek geschilderd van het huis Schoonoord in afmetingen van 71 x 120 cm. Het is gesigneerd: "G. Rober. 35". Het is in het bezit van J.A.M. Bijvoet, in 1974 overgenomen uit de nalatenschap van de weduwe J. Bijvoet-Piers (1895-1974) die tot haar dood op Sdchoonoord woonde. Ze was weduwe van Joh. Corn. Bijvoet (1886-1955), bollenhandelaar en firmant van Gebroeders Bijvoet te Overveen (sinds 1936 in Hillegom gevestigd).

De geschiedenis van Schoonoord staat omschreven in het boek "Schoonoord bij Overveen, een vergeten landverblijf" door Mr. C.W.D. Vrijland in Liber Amicorum Jhr. Mr. C.C. van Valkenburg, uitgave 1985, blz. 427-441, van het Centraal Bureau voor Genealogie te Den Haag.

Het archief te Alkmaar

Alkmaar heeft altijd al aantrekkingskracht uitgeoefend op de drie neven uit Overveen. Op de een of andere manier is het er bij hun nooit van gekomen om het archief in Alkmaar te bezoeken. De eerste Bloemendaalse Bijvoeten kwamen uit Alkmaar. Er is daar verder vermoedelijk een link te vinden tussen de Bloemendaalse en de Noord-Hollandse Bijvoeten.
Willem van den Berg van "Bolwerk", Archiefonderzoek & Uitgeverij te Utrecht, heeft voor het Regionaal Archief te Alkmaar een CD-Rom vervaardigd. Deze CD bevat gegevens van vele families die vroeger in Alkmaar hebben gewoond. Deze CD bevat ook een tiental Bijvoeten uit vroeger eeuwen. Willem van den Berg heeft op mijn verzoek een eerste verkenning uitgevoerd naar deze Bijvoeten. Interessant materiaal, maar nog niet verlossend. Er schijnt een tweede CD in de maak te zijn die nog verder in de tijd terug gaat. De moeite waard om in de gaten te houden.

Handel en wandel van de Teuten in Duitse gewesten

Teuten zijn marskramers die alleen of in groepsverband rondtrokken. Vooral Neerpelt was een centrum van waaruit teuten uitzwermden. J. Mertens heeft een uitgebreide studie over dit onderwerp geschreven.
Een paar Bijvoeten worden in dit boekwerk genoemd:
Blz.62: Weduwe S. Beyvoets sluit in 1721 een overeenkomst met Joannes Daris, dat haar zoon in een compagnie (van teuten?) wordt opgenomen.
Blz. 62: Antony Buyvoets is op 9-11-1729 getuige bij een akte, waarbij ook weer Joannes Daris betrokken was.
Blz. 71: Koperslager Jan Buyvoets bevestigt circa 1800 in Neerpelt een geschiedenis betreffende dienstweigeraars.

De vier dorpen van de Bank van Pelt.

In deze uitgave van J. Mertens wordt ondermeer behandeld de emigratie van volk uit de vier dorpen van de Bank vanwege voornamelijk de 80-jarige oorlog. Dit boekwerk is onder andere te vinden in de bibliotheek van Hasselt en in de bibliotheek van Maastricht. Deel III van dit boekwerk behandelt de emigratie uit de vier dorpen Kaulille, Kleine-Brogel, Neer- en Overpelt in de 16e en 17e eeuw.
De emigratie vanuit de vier dorpen van de Bank van Pelt is vanaf 1550 in het gemeenschappelijk archief goed bewaard gebleven. De emigratie naar Noord-Holland vond voornamelijk plaats in de jaren 1640-1669. Als voornaamste reden voor de emigratie vanuit de Kempen wordt genoemd de barre levensomstandigheden, voornamelijk vanwege de 80-jarige oorlog (1568-1648). Ook de epidemieën, onder andere die van 1579-1580 vormde vermoedelijk een oorzaak voor emigratie. Religieuze drijfveren werden echter niet gevonden.

In de lijst van emigranten vanuit Neerpelt naar de provincie Noord-Holland in 1656/1658 worden genoemd:
• naar Alkmaar: Jan Dierick Beyvoets x Merieken Lambrechts (Pellens)
• naar Spanbroek: Pieter Mattheus Pinxten (lakenkoper) x Lyntis Dierick Beyvoets

• ook naar Spanbroek: Pouls Dirick Beyvoets
• naar Wognum: Jacop Dierick Beyvoets x Aelten Thielmans
Jacop was paardenkoper en tesamen met Pieter Mattheus Pinxten de oom en de voogd van de kinderen van Jan Diwerick Beyvoets.

De vader van Merieken Lambrechts Pellens (Lambert Pellens) erfde van Anna Sweirdts de "enorme" som van 3600 Brabants. Mericken en haar broer Jan bedrogen hun vader door hem te laten weten dat de erfenis niet veel te "beduden" had, slechts 25 gulden. In zijn testament zou Lambert zijn kinderen tot "bastart" maken, als ze hem niet het volledige bedrag overmaakten.

De Bijvoet stichting

In het verleden was het gebruikelijk een stamboom in boekvorm op de markt te brengen. Het was niet gebruikelijk om bijvoorbeeld 25 jaar later weer een herdruk uit te geven, aangevuld met de volgende generatie. In deze tijd van computers moet het mogelijk zijn de stamboom continu bij te werken en beschikbaar te stellen, bijvoorbeeld op internet, aan elke geïnteresseerde Bijvoet.

Bij het lezen over de familie Bijvoet komt men vaak de zinsnede tegen: "in het bezit van de familie Bijvoet". Er staat echter meestal niet bij welke Bijvoet. Het zou prettig zijn te beschikken over een centraal archief, waar alle "erfstukken" te bewonderen zijn voor elke Bijvoet.

Tot op heden is elke Bijvoet op zijn eigen wijze bezig geweest om gegevens te verzamelen over de familie. Iedereen is met een stukje van de puzzel bezig. Eendracht maakt macht of een dergelijke kreet is hier van toepassing.
In 2000 is een bijeenkomst geweest met een aantal enthousiaste Bijvoeten ten huize van Michel Bijvoet in Hasselt. De stichtingsakte lag al klaar en de oprichting was een feit.

Bronvermelding

• Nederland's Patriciaat, 45e jaargang 1959, uitgave van het Centraal Bureau voor Genealogie, Nassaulaan 18, 's-Gravenhage, blz. 75 e.v. (zogenaamde blauwe boekje).
• Genealogiën II van E.M.A.H. Delhougne, J. Sluijters, Drs. G.W. Vloon, uitgave Instituut voor Genealogie en Streekgeschiedenis, drukkerij Gebr. Janssen te Nijmegen, blz. 19 e.v..
• De blekersfamilie Bijvoet in Bloemendaal, geschreven door Wim Post, uitgeverij J.H. Gottmer-Haarlem.
• De stoomwasscherij der N.V. Bijvoet & Zonen uitgebrand. Artikel in de Oprechte Haarlemsche Courant van 18 maart 1932.
• In de oorlogsjaren 40-45, hebben drie neven (Arnold, Jaap en Jan) uit Overveen veel correspondentie gevoerd en gegevens verzameld over de familieleden. Deze correspondentie is in het bezit van Paul Bijvoet te Leiden.
• Genealogie, van stamboom tot familiegeschiedenis. Geschreven door o.a. Rob van Drie. Uitgave 1988 van Stichting Teleac en Centraal Bureau voor Genealogie.
• ‘Schoonoord’ bij Overveen, een vergeten landverblijf. Geschreven door Mr. C.W.D Vrijland als Liber Amicorum voor jonkheer Mr. C.C. van Valkenburg. ISBN 90-70 324-28-8 geb. Uitgave 1985 van het Centraal Bureau voor Genealogie.
• CD-Rom van het Historisch Kadaster Alkmaar.
• Het boek: "Limburgsche families en hun wapen" van Van Goole en Severijns.
• Handel en wandel van de Teuten in Duitse gewesten. Studie van de migratie van Brabanders en Luikenaars tijdens de 16e - 19e eeuw, geschreven door Jozef Mertens te Hechtel-Eksel in 1995, een publicatie van de v.z.w. Museum Kempenland te Lommel. ISBN: 90-75555-01-6 D/1995/411/21.
• De vier dorpen van de Bank van Pelt (16e-17e eeuw). Bijdrage tot de kennis van de Loonse Kempen en van de teutenhandel (Bijdragen tot de geschiedenis van Pelt 1), Overpelt 1984, 144p. Geschreven door J. Mertens. Verscheen ook in Het Oude Land van Loon, jaargang 39, 1984.
• Batavia Cahier 2, herbouw van een oostindiëvaarder. De Batavia Cahiers zijn een uitgave van de stichting "Nederland bouwt V.O.C.-retourschip". ISBN 90-73857-02-3.

©-2003 Jan Buyvoets - laatste wijziging:      [disclaimer]