Genealogieonderzoek van drie neven
tijdens de 2e wereldoorlog

Dit is deel 1. Voor deel 2 met correspondentie vanaf 21-6-1944: klik hier

Mijn vader is op Schoonoord te Overveen geboren als zoon van een bloembollenkweker. Zijn broer Jaap Bijvoet (mijn oom Jaap) zat ook in het bloembollenvak en is zijn gehele leven op Schoonoord blijven wonen. Tijdens de 2e wereldoorlog kon niet gereisd worden naar het buitenland om bloembollen te verkopen. Om de tijd te verdrijven werd door Jaap Bijvoet tussen de bedrijven door gepuzzeld aan de stamboom van de familie. Hieraan deden mee zijn twee neven Arnold en Jan.

Om de drie neven terug te kunnen vinden in de stamboom (afstammelingen van Dierick Beyvoets) hierbij van hun de volgende gegevens:

Arnold Bijvoet

volledig: Arnoldus Wilhelmus Hermanus Augustinus (1911-1999)

adres: Haarlemmerstraat 31 te Hillegom

Diorecteur Byvoet-Jacobsen, bloembollenhandel, Haarlemmerstraat 31a, Hillegom.

Jaap Bijvoet

volledig: Jacobus Henricus Cornelius (1903-1979)

adres: Houtmanpad 6 te Overveen (Huize Schoonoord)

Directeur Gebroeders Byvoet, bloembollenkwekers en -exporteurs te Hillegom.

Jan Bijvoet

volledig: Johannes Arnoldus Maria Bijvoet (1925-)

adres: Julianalaan 15 te Overveen

Directeur N.V. P. Bijvoet & Co.

De correspondentie tussen de drie neven is bewaard door Arnold Bijvoet en thans in het bezit van zijn zoon Paul Bijvoet (Leiden). Paul heeft de correspondentie gearchiveerd en heeft het voornemen deze correspondentie in bewaring te geven bij het CBG te Den Haag.

Bij de oprichting van de Stichting in 2001 heb ik deze correspondentie van hem mogen lenen. Voorwaar een zeer interessante correspondentie.

Bij eerste lezing valt vooral op de beschrijvingen van het dagelijkse leven tijdens de tweede wereldoorlog. Alhoewel het hoofdonderwerp van de briefwisseling de stamboom betreft, zijn het juist de herkenbare dagelijkse dingen die de correspondentie zo interessant maakt. Het is tenslotte 60 jaar geleden.

Direct nadat ik de correspondentie in 2001 ontvangen en gelezen had, nam ik me voor om deze prachtige verzameling meer bekendheid te geven binnen de familie. Het idee was eens, als ik meer tijd had, een bloemlezing samen te stellen van deze correspondentie en te publiceren op onze website. Nu, genietend van mijn pensioen, is het zover.

Bij het samenstellen van deze bloemlezing worden alle brieven weer eens doorgelezen. Dus drie jaar na eerste lezing en oprichting van de Bijvoet & Byvoet Stichting. Doordat ik me in die drie jaar intensief met de stamboom heb beziggehouden, las ik deze briefwisseling met heel andere ogen. Een heleboel genealogische vraagtekens van 60 jaar geleden zijn heden ten dage verbazingwekkend herkenbaar.

De conclusie is eigenlijk dat wij in die zestig jaren bar weinig zijn opgeschoten.

Verder heb ik diepe bewondering voor wat de drie neven hebben gepresteerd in die tijd. Ze hadden toen geen computer en geen Internet. Wel vellen vol met stambomen, waarbij doorhalingen en verbeteringen niet van de lucht waren. Als "computer" werd een kaartsysteem gebruikt, zoals toen gebruikelijk voor allerlei administratieve bestanden in het bloembollenvak. De stambomen werden vaak getekend op boekhoudstaten, omdat er van die mooie horizontale en verticale lijnen op stonden.

In de jaren 50 werd door Luca Hofstee dankbaar gebruik gemaakt van het werk door de drie neven uit de jaren 40. Luca hofstee heeft mede met deze gegevens de stamboom van de familie opgezet zoals gepubliceerd in het bekende blauwe boekje. Grappig is dat aan het eind van correspondentie een brief van Luca Hofstee is te vinden gericht aan de drie neven.

Luca heeft alleen de stamboom van de familie uit Bloemendaal en Overveen verder uitgeplozen en gepubliceerd. Het is dus totaal niet interessant om de genealogie van deze tak nog een keer te "controleren".

Bloemlezing uit de correspondentie

De hier opgenomen brieven vormen ongeveer 70% van het totaal aantal brieven die zich bevinden in de ordners van Paul Bijvoet. De datum van de brief wordt steeds vetgedrukt vermeld.

9-5-1943

De oudste brief in de ordners is de brief van Jan Bijvoet uit Overveen aan Arnold Bijvoet in Hillegom dateert van mei 1943. Aan de tekst van de eerste brieven is ook duidelijk te merken dat in deze tijd de correspondentie tussen de drie neven nog echt op gang moet komen.

Als in de inleiding vermeld, kunt u op nevenstaande miniatuur-brief klikken om deze beeldvullend te kunnen lezen. Met de "terug"-knop komt u dan weer terug in het artikel.

Wie Klaas op de beurs is weet ik niet, maar de beurs is de bloembollenbeurs in het Krelage Huis aan de Leidsevaart in Haarlem (vlak bij de Zijlweg naar Overveen). Het Krelage Huis is ongeveer in de jaren 80 afgebroken. Mijn vader ging daar als bloembollenhandelaar ook altijd heen. Volgens overlevering werd na afloop van de beurs door de heren nog een borreltje gedronken bij Brinkman op de Grote Markt in Haarlem.

Uit de brief blijkt ook dat de grootvader van de drie neven al de basis heeft gelegd voor het onderzoek naar de stamboom van de familie. Veel van het archief van deze grootvader is thans in het bezit van Jan Bijvoet; een van de drie neven. Daaruit kan geconcludeerd worden dat, behalve onze stamvader, alle familieleden wel eens bezig geweest zijn met de stamboom. Volgens mij zijn er in de loop van de eeuwen talrijke staaltjes van huisvlijt vervaardigd.

18-5-1943

De volgende brief is een verzoek om genealogische gegevens te verstrekken van Arnold aan mevrouw C. (Tryntje) Hertel Bijvoet, Kanaalstraat 106 te Amsterdam. Deze naam had Arnold van haar neef Aris Bijvoet die toevallig ook in Hillegom woonde.

Zowel Aris als Trijntje zijn terug te vinden in de stamboom van Aris Bijvoet. Alleen wisten we niet dat Trijntje naar Amsterdam was verhuisd. Mogelijk dat hier een link uit voortvloeit met de Amsterdamse familie Bijvoet; de voorouders van ons medelid Evert van Buuringen.

Tot mijn grote verbazing wordt Bijvoet ook door Arnold geschreven als Byvoet. In zekere zin geef ik daar de typemachine de schuld van, omdat de y ook in de rest van de brief consequent wordt gebruikt voor de ij.

het papier van de brief is erg dun. Dat was in die tijd gebruikelijk, omdat kopie werd gehouden van de brief door middel van een carbonvelletje. Op de bloembollenzaak van mijn vader werden paklijsten voor bloembollen in 12-voud vervaardigd (dus met 11 carbonvelletjes tussen de blaadjes). Als ik in de schoolvakanties mijn vader hielp, zei de typiste dat ik wel hard op de toetsen moest slaan, anders was de 11e kopie praktisch niet meer te lezen. Ook was in die jaren zuinigheid een heel normaal verschijnsel. Carbonvelletjes werden zo lang gebruikt dat de gaten in het carbonpapier de kwaliteit tot onleesbaar niveau hadden teruggebracht.

19-1-1944

Hiernaast de envelope van de eerste brief van Jaap Bijvoet, wonend op Schoonoord te Overveen aan Arnold Bijvoet te Hillegom.

Grappig zijn de vouw-brieven die in die tijd gebruikt werden. Later werden die alleen nog voor luchtpost gebruikt.

Oom Jaap woonde Houtmanpad 6 te Overveen. Dat is het adres van Huize Schoonoord.

Volgens mij werden de brieven vanwege de oorlog ook voorzichtig geschreven. Er wordt in de brief enige onschuldige opmerkingen gemaakt over textielkaarten. In de oorlog werden namelijk vele artikelen gerantsoeneerd via een bonnensysteem. Maar wat te denken van de cryptische zin direct na het verhaaltje over bonnen?

"Uit ons laatste telefonisch onderhoud weet je reeds, dat de zaak prachtig voor elkaar is gekomen."

Het zou me niets verbazen als ze weer eens een gemeentehuis beroofd hadden van bonnen. In ieder geval waren dat soort activiteiten ook mijn vader niet onbekend.

31-3-1944

Het volgende briefje is interessant, mede omdat het geschreven is door de moeder van Evert van Buuringen, ons medelid. Zijn voorouders woonden in Amsterdam, en er is tot op dit moment geen aansluiting gevonden van zijn familie met een van de ons bekende stambomen.

Hieruit concludeer ik, dat het meer dan de moeite waard is om onderzoek naar onze stamboom altijd te bewaren. Komen we er nu niet uit, dan wel onze kinderen of kind's kinderen.

Johanna Maria Bijvoet is geboren 14-3-1928 in Amsterdam en woonde op het moment dat zij het briefje schreef bij haar vader in de Tuinstraat op nummer 208 II te Amsterdam (Centrum). Dat kan afgeleid worden uit de lange lijst van adressen waar haar vader in Amsterdam gewoond heeft. Het is interessant om uit te zoeken waarom deze familie zo vaak verhuisden in Amsterdam.
Op 10-2-2004 belde Evert van Buuringen zijn moeder over dit briefje. Ze wist zich nog te herinneren dat ze contact had gehad in de oorlog met een paar figuren uit Overveen.

31-3-1944
 

Ook waren de drie neven vaak met hun eigen familietak bezig. Het valt daarbij op, dat namen als Willems en Brouwers nu niet meer terug te vinden zijn in onze stamboom. In een brief van Arnold gedateerd 31-3-1944 (hier niet opgenomen) komen bijvoorbeeld de volgende namen voor:
- In 1704 trouwt Nicolaas B. uit Alkmaar met El. Willems uit Haarlem
- In 1726 trouwt Jan Byvoet uit Alkmaar met Marytje Brouwers uit Haarlem

De namen Willems, noch Brouwers zijn terug te vinden in onze huidige bestanden.
 

10-5-1944

Bij het doorlezen van de briefwisseling valt het op dat we 60 jaar later weer dezelfde bronnen raadplegen en er meer of minder mee aan de gang gaan. Ook door mij zijn een paar jaar geleden uit de kelders van de bibliotheek in Rotterdam de boeken van Bloys v. Treslong  en Mr. J. Belonje naar boven gehaald en bekeken. Het betreft ongeveer een viertal boeken met als titel: Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Noord-Hiolland. Hieruit werd door Jan Bijvoet het volgende uittreksel gemaakt.

13-5-1944

Jaap schreef twee dagen later weer een brief aan Arnold, omdat Arnold op 10-5-1944 een brief had geschreven die elkaar gekruist hadden. Hierin komt een passage voor over een zekere mevrouw Dr. S. Regtdoorzee Greup - Roldamme(?) die een boek geschreven heeft met allerlei verwijzingen naar onze familie.
 

Alleszins de moeite waard om dat boek te pakken te krijgen. Wie O Wie?

In de beginperiode van onze Stichting hebben wij diverse standaard brieven naar vele familieleden geschreven. Opvallend is de meer persoonlijke aanpak van vooral Arnold in deze. Persoonlijk getinte brieven werden geschreven naar individuele familieleden. Het gevolg was dan ook een meer persoonlijk antwoord.

19-5-1944

In een brief aan Arnold weet Jaap waarom die Bijvoet uit Graft geen antwoord geeft.

"Hij heeft over mij eerst eens geinformeerd, en wel bij een Overveener die in zijn buurt moest spitten, die heeft hem gezegd, dat hij maar niet terug moest schrijven, aangezien ik een N.S.B.-er zou zijn! En ik werd door iemand uit de buurt gewaarschuwd voor hem, dat die B uit Graft "pro" was en in niets te vertrouwen. Zeer waarschijnlijk is deze brave roddelaar dezelfde persoon. Bij toeval vernam ik hoe hij over mij dacht; en dit gevalletje zullen we eerst eens recht gaan zetten, en dan zal hij wel over de brug komen."

25-5-1944

Op een kladje werd de brief van A.R.C. Bijvoet geanalyseerd in een "echte" stamboom. Men kwam er echter niet uit.

Moet dus voor ons met al die mooie computers een fluitje van een cent zijn om deze A.R.C. Bijvoet eventjes te lokaliseren. De verwijzing naar Dr. Willem Frederik Bijvoet, genealoog geeft aan, dat het hier om een afstammeling moet gaan van de familietak uit Overveen / Bloemendaal.

De naam Focquin de Grave is echter in onze bestanden onbekend.
Ook de naam Ir. B.A.W. Bijvoet komt in onze bestanden niet voor. De potloodaantekening in de brief of dit misschien B.W.A. Bijvoet is klinkt geloofwaardig. Een Bruno Willem Andries Bijvoet zit bij ons momenteel als enkeling in de verzameling niet-gerelateerde Bijvoeten.

Alweer dus een puzzel die nog moet worden opgelost!
 

In 2003 zijn de toenmalige leden van de Stichting in de Gichten van Pelt wezen snuffelen in het Rijksarchief van Hasselt. Hoe schoon het schrift ook is uit de 16e eeuw; het is voor een leek onleesbaar.

Nevenstaande akte is van twee eeuwen later. Het schrift is stukken beter leesbaar, maar toch echt geen peuleschil.

In de correspondentie bevindt zich de trouwakte van Theunis Adriaansz Bijvoet met Dieuwer Gerrits jongedochter.

Theunis en Dieuwer zijn te vinden in de stamboom van Arien Bijvoet.

Door Paul Bijvoet (Leiden) is de akte consciëntieus vertaald (of zoals hij het noemt "hertaald").

Op 17 februari 1743 zijn voor ondergenoemde schepenen van de stede Abbekerk op het raadhuis aldaar wettelijk getrouwd en met elkaar in de huwelijkse staat bevestigd Theunis Adriaanszoon Bijvoet weduwnaar uit Abbekerk-De Weere en Dieuwer Gerrits dochter uit Lambertschagen, nadat zij daaraanvoorafgaande drie opeenvolgende zondagen hadden voorgehangen op bovengenoemd raadhuis en geen meldingen van beletselen werden ontvangen.

Door ons schepenen getekend op bovengenoemde dag,
Cornelis Wiers
bij afwezigheid Tade Spanjaart, zoon van D. (klerk)

Het geschil betreffende de erfenis van Jan Poulisz Byvoet en Trijn Cornelis Leckmeerde.

In het Rijksarchief te Den haag bevindt zich een akte betreffende een geschil over een erfenis. Het is opgeborgen in een map waarop vermeld staat:

" Inventaris van stukken, gedaan en den Hove van Hollant overgegeven uyt naam en van wegen de kinderen en erfgenamen van wylen Jan Pouwels Byvoet en Tryn Cornelis Lekmeerden."

Aangezien in 1942 kopieerapparaten nog niet bestonden, werd door de neven nevenstaand uittreksel gemaakt. Het verhaal speelt zich af in Spanbroek en kan in het kort als volgt verteld worden.

Jan had in 1673 een hypotheek genomen van 2000 Caroli Guldens op een perceel grond. Hij overleed in 1698. Toen was ook Tryn al overleden. De verdeling van de erfenis vond plaats op 7-12-1698.

In 1700 werd het perceel grond door de erfgenamen verkocht op een veiling. Daarna rees het probleem bleek dat op het perceel grond nog een hypotheek zou rusten. Pas in 1703 kon officieel bevestigd worden dat de hypotheekschuld ten tijde van de veiling wel was afgelost, maar dat men verzuimd had de akte door te halen.

Een van de kopers die problemen maakte over de verkoop was dominee Sabelius Riemaker. Je vraagt je af wat een dominee met al dat aardse slijk moest doen.

In deze stukken staan een aardig aantal familieleden genoemd, welke nu allen zijn terug te vinden in de stamboom van Dierick Beyvoets. Een interessante familie, want de vader van Jan, Pouls Dierick Beyvoets, verhuisde in 1655 / 1658 vanuit Neerpelt naar Spanbroek. Dit laatste is weer te lezen in het boek van J. Mertens "De vier dorpen van Pelt".

Het viel de neven op dat in de akte gesproken wordt over de familie Velthuysen, de buren van de familie Bijvoet. Deze familienaam kwamen ze ook weer tegen in Haarlem. Daar waren het "oom en tante Velthuysen" die peter en meter waren in 1773 bij de doop van Aletta Bijvoet, een dochter van Anthonie Bijvoet (1741-1802).

Sommige familieleden wilden niets met genealogie te maken hebben.
Dat merk je aan zinnen, zoals: "De sibbekunde heeft mijn belangstelling niet......".

In de tweede wereldoorlog waren de Duitsers namelijk gek op het zuivere Germaanse ras. De genealogie in die nationaal-socialistische tijd werd sibbekunde genoemd.Om die reden is het logisch dat er soms giftige reacties kwamen van goede Nederlanders.

31-5-1944

Arnold haakte daar direct op in. De Sibbekunde werd blijkbaar gepropageerd door de Duitsers in een vereniging die door de Nederlanders als "fout" werd bestempeld.

4-6-1944

Eindelijk kwam er dan een antwoord van het familielid J.J. Bijvoet uit Wijdewormer.
De vele brieven en het pakketje bloembollen hadden resultaat. Mijn eerste reactie op de brief is, dat de drie neven waardering moesten hebben voor de brief, omdat deze kennelijk met veel moeite tot stand is gekomen.

Ik moest toch nog even puzzelen wie J.J. Bijvoet was. In de correspondentie is dat niet direct te vinden. Het gebruik van voornamen ging in die tijd toch nog wat moeizamer da tegenwoordig.
J.J. Bijvoet is Jacobus Johannes Bijvoet, geboren 31-3-1879 in Beemster. Hij was dus 65 jaar toen hij de brief schreef.

Het is misschien goed eerst de "vertaling" te lezen. Daarna weergegeven de originele brief.

7-6-1944

Een van de familieleden die reageerden op de "standaard" brieven die Arnold rondstuurde was Cornelis Jan Bijvoet uit Bussum, geboren 1918 als afstammeling van Aris Bijvoet.

Het antwoord van Arnold liet niet lang op zich wachten met een analyse van de ontvangen gegevens. Aan het eind weer een tijdsbeeld; een wens voor de goede afloop van de invasie in Frankrijk

Verder schreef Arnold op 13.6.1944 ook nog een briefje aan genoemde pastoor Holleberg voor nadere inlichtingen over wat J.J. Bijvoet in zijn brief schreef over een weduwe Hollenkamp.
 

8-6-1944

Deze brief van Corn. J. Bijvoet was blijkbaar zo interessant voor Arnold dat hij al snel een zeer uitgebreid antwoord terug zond. De brief is eigenlijk een samenvatting van alles wat Arnold op dit moment wist.

Uit deze brief kan weer de volgende samenvatting worden weergegeven:

De tak van Overveen
Stamvader is volgens de drie neven op dat moment Hendrik Jansz. Bijvoet die in 1675 bekeurd werd wegens het doen werken van vier dienstboden op zijn garenbleek. Verder is deze tak volledig bij hun bekend.

Het blijkt hier volgens onze huidige gegevens (2004) te gaan om Hendrik Jansz. Bijvoet x Guertje Bra Claesdr.. Pa rond 2000 hebben we in overleg met Luca Hofstee als vader, respectievelijk grootvader van Hendrik Jansz. Bijvoet gevonden:
- Jan Dierick Beyvoets x Merieken Lambrechtsdr. Pellens
- Dierick Beyvoets uit Neerpelt

De Noord-Brabantsche familie Bijvoet
Door de drie neven wordt hierbij voornamelijk verwezen naar de stamboom als gepubliceerd in Taxandia in 1902. Ze onderkennen dat de naam in deze tak oorspronkelijk geschreven werd als Buijvoets en weten dat afstammelingen van deze tak in het Oosten van het land wonen.

Pas rond 2000 werd deze familietak in het Oosten van het land weer door ons herontdekt!

De protestantse familie Bijvoet

Hierbij worden door de drie neven alleen enkele namen genoemd, zoals Dr. Bijvoet uit Bussum, Prof. Bijvoet uit Utrecht en de heer A.R.C. Bijvoet. Laatstgenoemde had geschreven dat zijn betovergrootvader in het leger van Napoleon had gediend.

Met name Luca Hofstee heeft deze familietak kunnen completeren.Stamvader van deze tak is nu Pieter Bijvoet, geboren in Noord-Holland.

Hierna verdrinken de drie neven in allerlei afzonderlijke takjes (zoals ook bij ons nog het geval).

10-6-1944

Veel briefjes leveren niet veel, maar toch altijd wel iets op.
Het briefje van mevrouw Bijvoet is vermoedelijk het antwoord op de brief van Arnold aan mevr. de Wed. F.J. Bijvoet, geb. Van Genderen, Effathalaan 32 te Voorburg. Het antwoord komt uit Apeldoorn; dit weer, zoals uit de brief blijkt, vanwege de oorlogsomstandigheden.

Na vorige kriebelbriefjes weer eens een stukje gezellig proza in schoonschrift van Jaap aan Arnold.

De "z.o.z." is hier niet opgenomen, omdat het verder niet veel nieuws bevatte.

13-6-1944

De drie neven zochten ook (schriftelijk) in diverse archieven in Nederland. Via via kwamen ze daarmee in het bezit van diverse gegevens.

Zo vroeg Arnold met brief d.d. 25-4-1944 om nadere gegevens uit een van de uittreksels uit de Ordonnantiën van Holland:

6 april 1728: Claes Weunius, coopman in De Ryp, betreft ryden over verboden straten

Keurig kregen ze bijna twee maanden later de volgende brief:
 

Mogelijk kunnen we aan de hand van deze brief al nagaan welke Bijvoet, van welke tak uit Noord-Holland, van beroep politieagent is geweest.

Uiteraard werd door Arnold vervolgens wel gevraagd om de processtukken als genoemd in de brief van het Algemeen Rijksarchief. Het antwoord was:

14-6-1944

Pastoor Hollenberg schreef een interessante brief terug. Omdat deze brief nogal kriebelig geschreven was, kan deze wat uitvergroot worden gelezen. De brief van J.J. Bijvoet was de bekende klok waarvan de klepel zoek is.

Weduwe Hollenkamp moet zijn Johannes Hollenberg (of Vollenberg?), getrouwd met Magdalena Coorders. Hun 2e zoon Frederik huwde 14-6-1795 als weduwnaar in Akersloot met Maartje Dirkse Bijvoet uit de Schermer. Dit waren de overgrootouders van de pastoor (de grootouders van zijn vader).
 

Arnold vroeg nadere inlichtingen aan de familie in Amsterdam om de aansluiting te vinden met een van de stambomen. Het schijnt dat dit briefje nooit is verzonden (of beantwoord). Mogelijk dat Evert van Buuringen de antwoorden nog kan bemachtigen.

Aan het handschrift te zien is deze brief van A.R.C. Bijvoet. Deze brief bevat voornamelijk een interessant schema betreffende de kinderen van Cornelis Bijvoet (1858-1938), te weten: Nicolaas, Anna, Cornelis, Christina en Herman. Herman is dan de te Alkmaar wonende mandenmaker Dijk, C5.

Gelet op de betekenis van Prof. Dr, J.M. Bijvoet is het raadzaam zijn brief van 16-6-1944 op te nemen in dit artikel. Het bevat echter geen enkel genealogisch gegeven.

19-6-1944

De volgende (nu getypte) brief van A.R.C. Bijvoet is opgenomen, omdat vermeldenswaard is dat onze Ir. B.W.A. Bijvoet hoofdingenieur was van de Rijkswerf in Den Helder.

Voor vervolg van dit artikel: klik hier

©-2003 Jan Buyvoets - laatste wijziging:      [disclaimer]